ढोल-ताशांचा निनाद, सजलेल्या गाईंची मिरवणूक अन् गोवर्धन पूजेने तिवसाळा दुमदुमणार; विदर्भाच्या पशुधन संस्कृतीचा अनोखा धार्मिक सोहळा
सुरेश पाचभाई | मारेगाव
मारेगाव : श्रद्धा, परंपरा, निसर्ग आणि पशुधन संस्कृतीचा अद्भुत संगम असलेल्या मारेगाव तालुक्यातील पांडवदेवी (तिवसाळा) येथे आज, मंगळवार १० नोव्हेंबर रोजी पारंपरिक गोवर्धन यात्रा मोठ्या उत्साहात साजरी होत आहे. पुरातन हेमाडपंती स्थापत्यशैलीतील श्री क्षेत्र पांडवदेवी मंदिराच्या सान्निध्यात रंगणारा हा धार्मिक सोहळा म्हणजे केवळ एक दिवसीय यात्रा नसून, ग्रामीण संस्कृतीच्या जिवंत परंपरेचे दर्शन घडविणारा उत्सव ठरणार आहे.
वणी–यवतमाळ मार्गावरील जळका स्टॉपपासून दक्षिणेकडे सुमारे एक किलोमीटर अंतरावर निसर्गाच्या कुशीत वसलेले श्री क्षेत्र पांडवदेवी देवस्थान हे परिसरातील भाविकांचे श्रद्धास्थान आहे. श्री क्षेत्र पांडवदेवी देवस्थान ट्रस्ट, तिवसाळा यांच्या वतीने दरवर्षी पारंपरिक पद्धतीने गोवर्धन उत्सवाचे आयोजन करण्यात येते. यंदा अमावस्येच्या तिथीतील बदलामुळे ९ नोव्हेंबरऐवजी १० नोव्हेंबर रोजी हा उत्सव साजरा करण्यात येत आहे.
सजलेल्या गाईंची मिरवणूक; ढोल-ताशांच्या गजरात भक्तीचा जल्लोष
गोवर्धन यात्रेचे सर्वात मोठे आकर्षण म्हणजे पशुधन पालकांकडून गाईंची केली जाणारी आकर्षक सजावट आणि त्यांची पारंपरिक मिरवणूक. सकाळी ७ वाजल्यापासून पशुधन पालक आपल्या गाई सजवून पांडवदेवी मंदिराच्या दिशेने मार्गस्थ होतात. ढोल-ताशांचा गजर, फटाक्यांची आतषबाजी आणि भाविकांचा उत्साह यामुळे संपूर्ण परिसर भक्तिमय वातावरणाने भारावून जातो.
मंदिरासमोरील परिसरात विविध गावांतील असंख्य गाई एकत्रित जमा होतात. दुपारी सुमारे १२.३० ते १ वाजताच्या दरम्यान पारंपरिक गोवर्धन पूजा संपन्न होते. पूजेनंतर पशुधन पालक आपल्या गाईंसह वाजत-गाजत गावाकडे परततात. सकाळपासून सायंकाळपर्यंत यात्रेच्या परिसरात भाविकांची वर्दळ कायम राहते.
चंद्रपूर, नागपूरसह जिल्ह्याबाहेरील भाविकांची उपस्थिती
पांडवदेवीच्या गोवर्धन यात्रेला मारेगाव तालुक्यासह यवतमाळ जिल्ह्यातील विविध गावांमधून भाविक मोठ्या संख्येने सहभागी होतात. चंद्रपूर, नागपूर यांसारख्या जिल्ह्याबाहेरील भागांतूनही नागरिक या पारंपरिक उत्सवाला उपस्थित राहतात. ग्रामीण जीवनात गोधनाला असलेले महत्त्व, पशुधनाविषयीची कृतज्ञता आणि धार्मिक श्रद्धा यांचे दर्शन या यात्रेतून घडते.
पुरातन हेमाडपंती मंदिर; निसर्गाच्या सान्निध्यात श्रद्धेचा वारसा
पांडवदेवी (तिवसाळा) येथील पुरातन हेमाडपंती मंदिर हे धार्मिक श्रद्धेसोबतच ऐतिहासिक आणि स्थापत्यवैशिष्ट्यांच्या दृष्टीनेही लक्षवेधी आहे. मंदिराची दगडी रचना, परिसरातील वृक्षराजी आणि निसर्गरम्य वातावरण भाविकांना आकर्षित करते. मंदिर परिसरातील निसर्गसौंदर्य मोबाईल कॅमेऱ्यात टिपण्यासाठीही नागरिक उत्सुक असतात.
गोवर्धन यात्रेच्या माध्यमातून स्थानिक परंपरा, पशुधन संस्कृती आणि धार्मिक वारसा पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचविण्याचे महत्त्व अधोरेखित होते. महाराष्ट्रातील प्राचीन देवस्थानांचा सांस्कृतिक वारसा जतन करण्याच्या दृष्टीने अशा यात्रांना विशेष महत्त्व आहे.
धार्मिक पर्यटनाच्या नकाशावर पांडवदेवीला मिळावी व्यापक ओळख!
पांडवदेवी देवस्थानचे पुरातन स्वरूप, पारंपरिक गोवर्धन यात्रा आणि निसर्गरम्य परिसर ही या क्षेत्राची वैशिष्ट्ये आहेत. अशा श्रद्धास्थानांची योग्य प्रसिद्धी, ऐतिहासिक वारशाचे जतन आणि भाविकांसाठी आवश्यक सुविधांची उपलब्धता यामुळे धार्मिक पर्यटनाला चालना मिळू शकते. पांडवदेवीसारख्या देवस्थानांना व्यापक ओळख मिळणे ही स्थानिक धार्मिक आणि सांस्कृतिक वारशाच्या संवर्धनासाठी महत्त्वाची बाब आहे.
आजच्या गोवर्धन यात्रेतून श्रद्धा आणि परंपरेचा हा अनोखा संगम पुन्हा एकदा अनुभवायला मिळणार असून, तिवसाळा परिसर भक्तीच्या जयघोषाने दुमदुमणार आहे.
