बातमी ऐका (Marathi Voice Reader)
खगोलप्रेमी आणि जिज्ञासूंसाठी रविवारी (२१ जून) हा दिवस अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे. या दिवशी उत्तर गोलार्धातील वर्षातील सर्वात मोठा दिवस अनुभवता येणार असून, एकूण दिवसकाळ (दिनमान) १३ तास १३ मिनिटांचा असणार आहे. मराठी विज्ञान परिषदेच्या स्थानिक शाखेचे पदाधिकारी आणि हौशी खगोल अभ्यासक विजय गिरुळकर आणि प्रा. प्रवीण गुल्हाने यांनी नागरिकांना या खगोलीय घटनेचा प्रत्यक्ष अनुभव घेण्याचे आवाहन केले आहे. भारतात म्हणजेच उत्तर गोलार्धात २१ जून हा वर्षातील सर्वात मोठा दिवस असतो. या खगोलीय घटनेला ‘समर सॉलस्टाईस’ किंवा उन्हाळी संक्रांती असेही म्हणतात. या दिवशी सूर्य पृथ्वीच्या कर्कवृत्तावर थेट वर असतो, ज्यामुळे दिवस मोठा आणि रात्र लहान असते. समर सॉलस्टाईस ही एक खगोलीय घटना आहे. पृथ्वी सूर्याभोवती फिरत असतानाचा तिचा वेग आणि कक्षेतील पृथ्वीचे सूर्यासमोरचे स्थान यामुळे रोजचा दिवस आणि रात्रीचा कालावधी वेगवेगळा असतो. २१ जूनच्या दिवशी पृथ्वी सूर्यासमोर कक्षेत अशा विशिष्ट ठिकाणी येते, ज्यामुळे यादिवशी सर्वाधिक सूर्यप्रकाश पृथ्वीवर पडतो. जगातल्या अनेक देशांमध्ये २१ जून रोजी दिवस हा १२ तासांपेक्षाही मोठा असतो, असे गिरुळकर आणि गुल्हाने यांचे म्हणणे आहे. दरम्यान सर्व खगोलप्रेमी, विद्यार्थी आणि जिज्ञासूंनी या १३ तास १३ मिनिटांच्या दिवसकाळाचे प्रत्यक्ष कालमापन करावे आणि या खगोलीय चमत्काराचा अनुभव घ्यावा, असे आवाहनही मराठी विज्ञान परिषदेने केले आहे. या घटनेविषयी अधिक माहिती हवी असल्यास नागरिकांनी ९५६३७४८४१२ किंवा ९४२२८६८८१२ वर संपर्क साधावा, असेही कळविण्यात आले आहे. पृथ्वीचा अक्ष आणि सूर्याचे स्थान खगोलशास्त्रीय रचनेनुसार, पृथ्वी आपल्या अक्षावर २३.५ कोनाने कललेली आहे. २१ जून रोजी पृथ्वीचा उत्तर ध्रुव सूर्याकडे जास्तीत जास्त झुकलेला असतो. त्यामुळे सूर्य या दिवशी उत्तर गोलार्धात ‘कर्कवृत्तावर’ अगदी डोक्यावर येतो. या स्थितीला ‘उन्हाळा संपात दिन’ असेही म्हटले जाते. या दिवशी वर्षातील सर्वात मोठी रोजनिशी (दिवस) आणि सर्वात लहान रात्र अनुभवता येते.
