बातमी ऐका (Marathi Voice Reader)
बीड : शेतीमध्ये उत्पादन वाढवण्यासाठी रासायनिक खतांचा आणि कीटकनाशकांचा वापर गेल्या काही वर्षांत मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. मात्र त्याचवेळी या निविष्ठांच्या किमतीही सातत्याने वाढत असल्याने शेतकऱ्यांच्या उत्पादन खर्चावर मोठा परिणाम होत आहे. बियाणे, खते, औषधे, मजुरी आणि सिंचनाचा खर्च वाढल्यामुळे शेतीतून मिळणारा नफा कमी होण्याची परिस्थिती अनेक ठिकाणी निर्माण झाली आहे. त्यामुळे कमी खर्चात आणि दीर्घकाळ टिकणारी शेती करण्यासाठी शेतकऱ्यांनी पर्यायी पद्धतींचा विचार करणे आवश्यक आहे.
रासायनिक निविष्ठांचा अतिवापर केवळ आर्थिकदृष्ट्या महाग ठरत नाही तर त्याचा जमिनीच्या आरोग्यावरही परिणाम होतो. जमिनीतील सेंद्रिय घटक आणि उपयुक्त सूक्ष्मजीवांचे प्रमाण कमी झाल्यास मातीची नैसर्गिक सुपीकता घटू शकते. अशा परिस्थितीत शेतीची उत्पादकता टिकवण्यासाठी जमिनीची काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे. शेणखत, कंपोस्ट, हिरवळीचे खत आणि पिकांचे अवशेष यांचा योग्य वापर केल्यास जमिनीची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होऊ शकते. बीड जिल्ह्यातील कृषी तज्ज्ञ शिरीष घनघाव यांनी अशी माहिती दिली.
नैसर्गिक शेतीमध्ये उपलब्ध स्थानिक साधनसामग्रीचा वापर करून शेतीचा खर्च कमी करण्यावर भर दिला जातो. जीवामृत, बीजामृत, आच्छादन तसेच जमिनीत ओलावा टिकवून ठेवण्याच्या पद्धतींचा वापर करता येतो. यामुळे जमिनीतील जैविक हालचाली वाढण्यास मदत होते. सुरुवातीला संपूर्ण क्षेत्रावर बदल करण्याऐवजी शेतकऱ्यांनी काही भागात नैसर्गिक शेतीचा प्रयोग करून त्याचे परिणाम पाहणे अधिक योग्य ठरू शकते.
नैसर्गिक पद्धतीचा आणखी एक महत्त्वाचा फायदा म्हणजे पर्यावरणावर होणारा ताण कमी करण्याची संधी. रासायनिक औषधांचा वापर कमी झाल्यास माती आणि पाण्याचे प्रदूषण कमी करण्यास मदत होऊ शकते. त्याचबरोबर शेतातील जैवविविधता टिकवण्यासही हातभार लागतो. वाढत्या काळात ग्राहकांकडूनही सुरक्षित आणि कमी रासायनिक अवशेष असलेल्या शेतीमालाला मागणी वाढत असल्याने नैसर्गिक पद्धतीने उत्पादित मालासाठी चांगल्या बाजारपेठेच्या संधी निर्माण होऊ शकतात.
शेतकऱ्यांनी नैसर्गिक शेतीकडे वळताना आपल्या जमिनीचा प्रकार, पाण्याची उपलब्धता, पीकपद्धती आणि स्थानिक परिस्थिती लक्षात घेणे गरजेचे आहे. केवळ रासायनिक खते आणि औषधे अचानक बंद करण्याऐवजी टप्प्याटप्प्याने नैसर्गिक निविष्ठांचा वापर वाढवणे फायदेशीर ठरू शकते. जमिनीची सुपीकता टिकवणे, उत्पादन खर्च कमी करणे आणि शेती अधिक शाश्वत बनवणे या तिन्ही बाबी साध्य करण्यासाठी नैसर्गिक शेतीचा मार्ग शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा पर्याय ठरू शकतो.
