शून्य सावलीपाठोपाठ ३१ मे रोजी दिसणार ‘ब्लू मून’:अमरावतीत एकाच आठवड्यात दोन खगोलीय घटना

निसर्ग आणि अवकाशाची सफर करणाऱ्या खगोलप्रेमींसाठी मे महिन्याचा शेवट एक अत्यंत दुर्मिळ आणि वेधक अनुभूती घेऊन येत आहे. आता दोन दिवसानंतर, पंचवीस मे रोजी ‘शून्य सावली’चा थरारक अनुभव येईल. त्यानंतर ३१ मे रोजी रात्री आकाशात ‘ब्लू मून’ दिसणार आहे. एकाच कॅलेंडर महिन्यात दोन वेळा पौर्णिमा येण्याच्या या अनोख्या खगोलशास्त्रीय घटनेमुळे स्थानिक खगोल अभ्यासकांमध्ये कमालीची उत्सुकता निर्माण झाली आहे. खगोलशास्त्राच्या नियमांनुसार, कोणत्याही दोन पौर्णिमांमधील अंतर हे साधारणपणे २९.५ दिवसांचे असते. यामुळे जेव्हा महिन्याची पहिली पौर्णिमा १ किंवा २ तारखेला येते, तेव्हा त्याच महिन्याच्या शेवटी म्हणजेच ३१ तारखेला दुसरी पौर्णिमा येण्याचा योग जुळून येतो. चालू मे महिन्याची पहिली पौर्णिमा १ मे रोजी झाली असून, दुसरी पौर्णिमा ३१ मे रोजी येत आहे. याच दुसऱ्या पौर्णिमेच्या चंद्राला जगभरात ‘ब्लू मून’ म्हणून संबोधण्याची प्रथा आहे. फेब्रुवारी महिना २८ किंवा २९ दिवसांचा असल्याने त्यात कधीही ब्लू मून येत नाही, मात्र इतर कोणत्याही महिन्यात हा योग येऊ शकतो. ‘ब्लू मून’ हे केवळ एक नाव आहे. याचा अर्थ ३१ मे रोजी दिसणारा चंद्र निळ्या रंगाचाच असेल असा मुळीच नाही. तो इतर सामान्य पौर्णिमेच्या चंद्रासारखाच पांढरा-सोनेरी आणि चमकदार दिसेल. त्यामुळे नागरिकांनी चंद्रात उगाचच निळेपणा शोधण्याचा प्रयत्न करू नये, असे खगोल अभ्यासकांचे म्हणणे आहे. अवकाशात घडणाऱ्या कोणत्याही मोठ्या घडामोडीकडे आपल्याकडे अनेकदा शुभ-अशुभ किंवा अंधश्रद्धेच्या दृष्टिकोनातून पाहिले जाते. परंतु, ही पूर्णपणे एक नैसर्गिक आणि गणितीय खगोलशास्त्रीय घटना आहे. नागरिकांनी कोणत्याही प्रकारच्या अपप्रचारावर किंवा अंधश्रद्धेवर विश्वास ठेवू नये, असे आवाहन मराठी विज्ञान परिषदेचे अध्यक्ष प्रवीण गुल्हाने व हौशी खगोल अभ्यासक विजय गिरुळकर यांनी केले आहे. या दुर्मिळ खगोलीय घटनेचा आनंद सर्वांनी वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून घ्यावा, असेही त्यांनी नमूद केले. या घटनेविषयी अधिक माहिती पाहिजे असल्यास ९६३७३८४८१२ वर संपर्क साधावा, असेही विज्ञान परिषदेने कळविले आहे. १५२८ मधील जुनी नोंद आणि १९ वर्षांचे चक्र इतिहासाचा वेध घेतल्यास, ‘ब्लू मून’ची सर्वात पहिली अधिकृत नोंद सन १५२८ मध्ये झाल्याचे आढळते. कधीकधी एकाच वर्षात दोन वेळा ब्लू मून पाहण्याची संधी मिळते. एकाच वर्षात दोनदा ब्लू मून दिसण्याचे हे विशिष्ट चक्र दर १९ वर्षांनी पुनरावृत्ती पावते.