बातमी ऐका (Marathi Voice Reader)
बीड : कापूस पिकाची वाढ जोमाने होत असताना रसशोषक किडींचा प्रादुर्भाव झाल्यास पिकाच्या वाढीवर आणि उत्पादनावर परिणाम होण्याची शक्यता असते. मावा, तुडतुडे, पांढरी माशी आणि फुलकिडे या चार प्रमुख रसशोषक किडी कापसाचे नुकसान करतात. या किडी पानांमधील तसेच कोवळ्या भागातील रस शोषून घेत असल्याने झाडाची वाढ खुंटते, पाने पिवळसर पडतात आणि काही वेळा झाडाची उत्पादकता कमी होते. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी पिकाची नियमित पाहणी करून सुरुवातीच्या अवस्थेतच किडींचे नियंत्रण करणे गरजेचे आहे. बीड जिल्ह्यातील कृषी तज्ज्ञ दत्तप्रसाद भोसले यांनी ही माहिती दिली.
कापसावरील मावा ही लहान आकाराची किड असून ती प्रामुख्याने कोवळ्या पानांवर आणि नवीन वाढीवर आढळते. मावा रस शोषल्यामुळे पाने वाकडी होणे, पिवळसर पडणे आणि झाडाची वाढ मंदावणे अशी लक्षणे दिसतात. माव्याच्या शरीरातून बाहेर पडणाऱ्या चिकट स्रावामुळे पानांवर काळी बुरशी वाढू शकते. त्याचप्रमाणे तुडतुडे किंवा जासिड पानांच्या खालच्या बाजूने रस शोषतात. त्यांच्या प्रादुर्भावामुळे पानांच्या कडा पिवळ्या किंवा तपकिरी होऊन पाने खाली वाकू लागतात. प्रादुर्भाव वाढल्यास झाडाच्या वाढीवर गंभीर परिणाम होऊ शकतो.
पांढरी माशी ही कापसातील आणखी एक महत्त्वाची रसशोषक किड आहे. पानांच्या खालच्या बाजूला तिची पिल्ले व प्रौढ आढळतात. ही किड मोठ्या प्रमाणात रस शोषत असल्याने झाड कमजोर होते. पांढऱ्या माशीच्या चिकट स्रावामुळे पानांवर काळसर बुरशी वाढून प्रकाशसंश्लेषणाच्या प्रक्रियेत अडथळा निर्माण होऊ शकतो. फुलकिडे किंवा थ्रिप्स कोवळ्या पानांवर, कळ्यांवर आणि फुलांवर प्रादुर्भाव करतात. ते पानांच्या पेशींना इजा करून रस शोषतात. त्यामुळे पाने चुरगळलेली, चंदेरी किंवा विकृत दिसू शकतात. फुलकिड्यांचा प्रादुर्भाव वाढल्यास कळ्या आणि फुलांवरही परिणाम होऊ शकतो.
रसशोषक किडींचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी शेतकऱ्यांनी कापूस पिकाची नियमित पाहणी करावी. विशेषतः पानांच्या खालच्या बाजूला किडींची संख्या तपासणे आवश्यक आहे. सुरुवातीच्या अवस्थेत बाधित पाने किंवा झाडाच्या भागांचे व्यवस्थापन करणे, शेतात अनावश्यक तण वाढू न देणे आणि उपयुक्त मित्रकीटकांचे संवर्धन करणे फायदेशीर ठरते. पांढरी माशी आणि इतर उडणाऱ्या किडींच्या निरीक्षणासाठी योग्य प्रकारचे चिकट सापळे वापरता येतात. मात्र केवळ किड दिसली म्हणून लगेच रासायनिक फवारणी न करता प्रादुर्भावाची तीव्रता लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे.
किडींची संख्या आर्थिक नुकसान पातळीपर्यंत पोहोचल्यास कृषी विभागाच्या शिफारशीनुसार आणि कीटकनाशकाच्या लेबलवरील सूचनांनुसार नोंदणीकृत कीटकनाशकांचा वापर करावा. एकाच प्रकारच्या कीटकनाशकाची वारंवार फवारणी न करता वेगवेगळ्या कार्यपद्धतीच्या गटांतील औषधांचा फेरपालट करणे आवश्यक आहे. फवारणी करताना पानांच्या खालच्या बाजूवर औषध व्यवस्थित पोहोचेल याची काळजी घ्यावी. कापूस उत्पादकांनी नियमित निरीक्षण, योग्य वेळी नियंत्रण आणि एकात्मिक कीड व्यवस्थापनाचा अवलंब केल्यास रसशोषक किडींमुळे होणारे नुकसान मोठ्या प्रमाणात कमी करता येऊ शकते.
